Cygnus Gymnasium, Amsterdam

‘Je moet als school volhouden, niet verzaken’

Rector Freek op ’t Einde

---

De school

Het Cygnus Gymnasium is een openbaar gymnasium in Amsterdam. De school heeft
ongeveer 840 leerlingen. Sinds het schooljaar 2023-2024 geldt er een
smartphoneverbod. In de school, tijdens buitenschoolse activiteiten en op het
schoolplein mogen leerlingen geen smartphone gebruiken. Rector Freek op ’t Einde
vertelt wat dit de school heeft opgeleverd.

Het probleem

Op ’t Einde zit bijna veertig jaar in het onderwijs. Onder middelbare scholieren speelt
er altijd wel iets kenmerkends voor de periode waar we in leven, vertelt hij uit
ervaring. ‘Er waren periodes dat er op scholen waar ik werkte uit onderzoek bleek dat
er veel drugs- of alcoholgebruik was onder de leerlingen, of weer in een andere
periode onveilige seks.’ Nu zijn juist mentale problemen alomtegenwoordig, vertelt
hij. ‘Depressie, eenzaamheid, slaapgebrek, laag zelfbeeld. Die zaken heb ik sinds de
komst van de smartphone enorm zien toenemen.’
De school werkt met het programma ‘transformatieve school’, een programma dat
helpt om te professionaliseren en de schoolcultuur te veranderen. Binnen dat kader
werd er in 2023 geïnventariseerd wat de schoolleiding en docenten anders wilden.
Daaruit kwam heel duidelijk: weg met die smartphone. ‘Er bleek een enorm draagvlak
te zijn voor een smartphoneverbod.’

De aanpak

Voor de zomervakantie van 2023 kondigde de school het nieuwe beleid aan. Na de
zomervakantie werd het in twee fasen ingevoerd. ‘De eerste periode was zonder
sancties. We spraken leerlingen wel aan, maar namen de telefoon nog niet in. Ze
wisten dat we na twee maanden zouden handhaven.’ Het werkte goed om het
stapsgewijs te doen, zegt Op ’t Einde: ‘Je wilt niet tegenover elkaar komen te staan.
Zo konden de leerlingen eraan wennen.’

Handhaven

Toen er eenmaal gehandhaafd moest worden, had het team daar best een kluif aan.
‘We namen toen ongeveer 20 telefoons per dag in. “Nog even op Magister kijken
voor het lokaal,” zei een leerling dan, of: “M’n moeder appt me.” Het duurde best een
poos voor het echt tussen de oren zat.” Inmiddels is de telefoon op school echt uit
beeld.
Dat lukt alleen als je consequent blijft handhaven, zegt de rector. ‘Je moet stamina
hebben. Zodra je even verzaakt, ben je terug bij af.’ Docenten blijven dus alert en
wie toch met een telefoon betrapt wordt, is ‘m de rest van de dag kwijt. Gaat een
leerling herhaaldelijk in de fout, dan volgt een gesprek en mogelijk een maatregel.

Niet verzaken betekent ook: heel duidelijk zijn. ‘Leerlingen snappen dat de
smartphone in en rond de school verboden is, maar zodra er een activiteitendag is,
bijvoorbeeld met een toneelopvoering, zien we iedereen ineens weer met de
telefoons. Je moet dus blijven herhalen: schoolfeest, sportdag, werkweek, geen
telefoon!’ Er wordt alleen nu en dan een uitzondering gemaakt bij een buitenlandse
reis, wanneer het voor de veiligheid verstandig is dat iedereen bereikbaar is.

Een stap verder

Na schooltijd is de smartphone niet verdwenen. Het Cygnus Gymnasium doet
pogingen leerlingen ook in hun eigen tijd goed om te gaan met wat ze online te zien.
‘In het derde jaar wetenschapsfilosofie hebben we het bijvoorbeeld uitgebreid over
waarheidsvinding. Zo proberen we een tegenwicht te bieden aan al dat fake news,
de politieke beïnvloeding, de manosfeer die impact heeft op hoe jongens over
meisjes denken. Ze krijgen zoveel onzin te zien, we willen ze kritisch leren denken.’

Ook adviseert de school leerlingen om geen gezamenlijke appgroepen te vormen.
‘We zien dat er in die groepen vaak gepest wordt. Zeker de jongere leerlingen
hebben nog niet door wat het effect van hun woorden in de app kan zijn.’ Voor
ouders geldt trouwens een vergelijkbaar advies, wat Op ’t Einde betreft: liever geen
appgroepen. ‘Want ook daar gaat het vaak mis. Er gebeurt natuurlijk van alles op een
school. Soms valt er iets voor in de klas, en als een ouder dan in de appgroep over
een docent klaagt, wordt een klein voorval soms enorm opgeblazen. Dat is onveilig
voor docenten.’

Daarnaast doet de school haar best om het concentratievermogen van de leerlingen
te versterken. Bijvoorbeeld door een wekelijks leesuur in te voeren: een heel uur
verplicht lezen. ‘Want door steeds op die telefoon te zitten, verleren ze echt om zich
langdurig op een tekst te concentreren.’
Het leesuur valt elke week tijdens een andere les – de ene keer tijdens Engels, dan
weer tijdens natuurkunde of aardrijkskunde. ‘Je merkt dat het heel prettig is, zowel
voor leerlingen als docenten. Even geen prikkels, even je aandacht bij één ding.’

Succesverhalen

Lees over de impact van een smartphonevrije school

Heb je tips, suggesties of wil je meedenken over smartphonevrije scholen? Mail dan naar scholen@smartphonevrijopgroeien.nl.