Wat is het probleem met kinderen en smartphones?

Toen kinderen tien jaar geleden voor het eerst smartphones kregen, was er geen onderzoek naar de impact ervan. Nu wel, en het is overweldigend. Kinderen blootstellen aan zaken die hun brein nog niet voldoende kan verwerken, kan voor een scala aan problemen zorgen. Van bijziendheid tot concentratie- en slaapproblemen, mentale gezondheidsklachten, eetstoornissen en het openen van de deur naar cyberpesten, grooming en grensoverschrijdend gedrag, volgens het laatste onderzoek.

Waarom het tijd is voor een ondergrens

In Den Haag is het gesprek over het beschermen van kinderen in een digitale wereld in volle gang. Op 28 mei 2025 presenteerden wij als ouderbeweging onze position paper in het ‘Rondetafelgesprek Jongeren en sociale media’ aan de vaste commissie voor Digitale Zaken.

In dit paper zetten we de belangrijkste cijfers over smartphone en socialemediagebruik door kinderen en jongeren op een rij, en stellen dat deze cijfers de basis moeten zijn van de maatschappelijke discussie. Ten koste waarvan gaat het als kinderen en jongeren zo veel tijd op een smartphone besteden? Wat normaliseren we, wanneer kinderen moeten liegen over hun leeftijd om toegang tot een platform te krijgen?

Ook bespreken we waar de bewijslast zou moeten liggen. Moeten wij als bezorgde ouders bewijzen dat een product dat niet gemaakt is voor kinderen onveilig is? Of moet een bedrijf dat verdient aan kinderen bewijzen dat het wél veilig is?

We tonen aan hoe belangrijk het is dat we niet alleen kijken naar mentale, maar ook de fysieke gezondheidseffecten die er nu al zijn. Obesitas, slaapproblemen en bijziendheid hebben aantoonbare verbanden met schermgebruik.

En we laten zien dat de via smartphone toegankelijke digitale omgeving zowel onveilig als ongeschikt beschouwd kan worden voor kinderen. Dit alles vraagt om een dringende herevaluatie van hoe we in de maatschappij nadenken over de leeftijd van het geven van een smartphone en toegang tot sociale media.

Onze complete uiteenzetting van de schaal van het probleem, inclusief wetenschappelijke onderbouwing en uitgebreide bronnenlijst is terug te vinden in onze position paper.

DOWNLOAD POSITION PAPER

In vogelvlucht…

(een update van onderstaande bronnen volgt; voor de meest complete bronnenlijst, zie ons position paper)

Smartphones zijn verslavend

Het gebruik van smartphones is gerelateerd aan verminderde mentale gezondheid en lage zelfwaarde, met name bij meisjes. En sociale media gebruik door tieners correleert met de mate van stress en depressie die ze ervaren.

Smartphonegebruik correleert met mentale gezondheidsproblemen

Het internet is een toegangspoort tot schadelijke content, porno, pesten, grooming en meer. Sociale media vergroten de kans op zelfbeschadiging en suïcidale gedachten onder jongeren.

Smartphones verkleinen het concentratievermogen

Ze veranderen de manier waarop het brein van kinderen zich ontwikkelt, en hebben impact op het concentratievermogen.

Smartphones ontnemen kinderen hun vrije opgroeitijd

Zelfs niet-schadelijke content is niet onschadelijk. De tijd die je doorbrengt op een smartphone, breng je niet door met andere kinderen. En dus niet met spelen, ontdekken, interactie en het aanleren van sociale vaardigheden.

Smartphones vergroten schermtijd, die leidt tot negatieve gezondheidsuitkomsten

Te veel schermtijd voor jonge kinderen kan leiden tot gezondheidsproblemen. Zo is er een vergroot risico op obesitas, verslechterde mentale gezondheid, en cognitieve ontwikkelingsachterstand. Daarnaast blijkt dat overmatige schermtijd samenhangt met een verslechterde taalontwikkeling en slaapproblemen.

Kinderartsen zijn met name bezorgd over de blootstelling van jonge kinderen aan ‘dichtbije schermen’ zoals smartphones en tablets. Zij moeten in toenemende mate kinderen naar een oogarts doorverwijzen omdat er zorgen zijn over hun zicht. Inmiddels is de helft van alle jongeren bijziend.

Hoe zit het in Nederland?

44% van de kinderen tussen de 7 en 12 jaar heeft een smartphone in de slaapkamer

Nederlandse kinderen krijgen steeds jonger een smartphone. Onder 7- en 8-jarigen gebruiken ongeveer zes op de tien een smartphone (59%). Onder 11- en 12-jarigen is dit gegroeid naar negen op de tien (90%). Meer dan 4 op de 10 (44%) kinderen tussen de 7 en 12 jaar heeft toegang tot een smartphone in hun slaapkamer. 70% van de 11-12 jarigen gebruikt een smartphone in de eigen slaapkamer. 

Bron: 2021 Monitor Mediawijsheid

Jongeren 6 uur per dag op smartphone

  • Smartphonebezit voor kinderen is in iets meer dan een decennium genormaliseerd.
  • Meer dan 90% van de 11-12 jarigen gebruikt in Nederland een smartphone
  • Nederlandse jongeren van 13-16 jaar brengen gemiddeld 6 uur per dag door op de smartphone, waarvan 80% op sociale media.
  • Daarnaast is 25% na het naar bed gaan nog 41 minuten tot 2,5 uur online. 

Handhaving ontbreekt

“De afgelopen jaren zijn er meerdere wetten ingevoerd om kinderen en jongeren in de digitale wereld te beschermen. Helaas worden deze wetten tot op heden niet effectief gehandhaafd. Zo verbiedt de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) al sinds 2018 het profileren van minderjarigen op platforms, maar dit gebeurt nog steeds dagelijks.”

Bron: 2024 ‘Schermgeluk en schermverdriet, de invloed van social media op de mentale gezondheid van jongeren‘ uit de UNICEF essay-reeks ‘Kinderrechten in de digitale wereld’ in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam.

Wanneer het gaat om kinderen: ga uit van het voorzorgsprincipe

Hoewel er in wetenschappelijke kringen nog discussie is over in hoeverre er naast correlatie ook causale verbanden zijn aan te tonen waar het gaat over smartphonegebruik en kinderen, wordt waar het gaat om minderjarigen het voorzorgsbeginsel toegepast. Kort samergevat: better safe than sorry.

Citaat uit de conclusie van de 2024 studie ‘Schermgeluk en schermverdriet, de invloed van social media op de mentale gezondheid van jongeren‘ uit de UNICEF essay-reeks ‘Kinderrechten in de digitale wereld’:

“Tot slot, in dit essay hebben we benadrukt dat zeker niet alle kinderen en jongeren schade ondervinden van de risico’s die zijn geïdentificeerd door de OECD. Desalniettemin is het belangrijk om het voorzorgsbeginsel toe te passen als het gaat om minderjarigen, het ‘precautionary principle’. Dat principe houdt in dat het feit dat het gebruik van platforms schade kán veroorzaken bij minderjarigen voldoende rechtvaardiging moet zijn om maatregelen te nemen om dergelijke schade te voorkomen of te beperken.
Om de mentale gezondheid van kinderen en jongeren te waarborgen, is aandacht en betrokkenheid van ouders, scholen, docenten en overheden noodzakelijk. Maar ook platforms moeten zich daadwerkelijk inzetten om minderjarigen te stimuleren tot bewust, gecontroleerd en veilig socialmediagebruik.“